A A A

Valmynd

Um nokkur íslensk tónskáld

Bragi Ţór Valsson | 06. september 2022

 

Við Íslendingar áttum ekki „alvöru“ tónskáld fyrr en í kringum árið 1900, þó að þá hafi tónskáld í Evrópu verið að semja tónlist í mörg hunduð ár.  Hér er stutt umfjöllun um nokkur íslensk tónskáld og nokkur dæmi um þeirra tónverk.

 

Árni Thorsteinsson (1870-1962). Hann lærði lögfræði og ljósmyndun í Kaupmannahöfn í kringum árið 1890.

Samdi eingöngu sönglög en þau urðu mörg mjög vinsæl.

Kirkjuhvoll: https://www.youtube.com/watch?v=br77_43TgBc

Nótt: https://www.youtube.com/watch?v=qcq9mUCIPlE

 

Jón Leifs (1899-1968)

Fyrsta alvöru tónskáldið okkar. Var þekktur sem hljómsveitarstjóri um allan heim. Hann stjórnaði fyrstu sinfóníutónleikum á Íslandi árið 1926. Fyrst samdi hann lítil píanóverk sem voru byggð á íslenskum þjóðlögum en síðar samdi hann stór og mikil tónverk fyrir sinfóníuhljómsveitir. Hann var svolítið óvenjulegur karakter og vildi meira að segja verða kóngur yfir Íslandi!

Hljómsveitarverkið Hekla eftir Jón Leifs: https://www.youtube.com/watch?v=-AQ24wuylqI

 

Jórunn Viðar (1918-2017)

Lærði tónsmíðar í Þýskalandi og Bandaríkjunum. Fyrsta íslenska kvikmyndatónskáldið (Síðasti bærinn í dalnum frá 1950). Hún útsetti mjög mikið af íslenskri þjóðlagatónlist og samdi einnig mikið af tónlist sem sótti efnivið sinn í íslensk þjóðlög.

Hljómsveitarverkið eldur: https://www.youtube.com/watch?v=r35_r1mfNdY

Langfrægasta tónverk Jórunnar í nútímalegum búningi: https://www.youtube.com/watch?v=f0_jUYi4gsE

 

Þorkell Sigurbjörnsson (1938-2013)

Lærði tónsmíðar í Bandaríkjunum. Samdi mjög mikið af tónlist og meira en nokkuð annað íslenskt tónskáld. Samdi til dæmis sinfóníur, konserta og óperur en er langþekktastur fyrir kórtónverkin sín.

Jökulljóð fyrir sinfóníuhljómsveit: https://www.youtube.com/watch?v=nd7D0Yw5Mx0

Heyr, himna smiður, flutt af enska sönghópnum VOCES8: https://www.youtube.com/watch?v=in8_u2pswdo

 

 

Atli Heimir Sveinsson (1938-2019)

Lærði tónsmíðar í Þýskalandi. Var þekktur fyrir frekar nútímaleg og "skrítin" tónverk en samdi líka sönglög sem nær allir Íslendingar þekkja, eins og til dæmis Kvæðið um fuglana ("Snert hörpu mína") og Afmælisdigtur ("Í Skólavörðuholtið hátt").

Afmælisdigtur: https://www.youtube.com/watch?v=aCWKtfDQj3I

Kvæðið um fuglana: https://www.youtube.com/watch?v=f52kvYsZu3A

Tónlistarsaga - Klassíska tímabiliđ

Bragi Ţór Valsson | 20. febrúar 2022

Tónlistarsaga - Barokktímabiliđ

Bragi Ţór Valsson | 29. janúar 2022

Tónlistarsaga - Endurreisnartímabiliđ

Bragi Ţór Valsson | 16. janúar 2022

Tónlistarsaga - Miđaldatónlist

Bragi Ţór Valsson | 03. janúar 2022

Myndbönd um hljóđfćrafjölskyldurnar

Bragi Ţór Valsson | 18. september 2021

Tréblásturshljóðfæri


Sum þessara hljóðfæra eru ekki úr tré en þau voru öll (nema saxófónninn) einu sinni búin til úr tré og heita því tréblásturshljóðfæri. Flauturnar eru allar með sérstök munnstykki úr málmi sem blásið er yfir (svipað og að blása í flösku) en hin hljóðfærin hafa öll svokölluð blöð sem eru búin til úr bambus. Þau eru fest í sérstök munnstykki og svo er blásið og þá myndast hljóð.



Myndbandið er á ensku. Þýðingar á helstu orðum:

Woodwind family - tréblásturshljóðfærafjölskyldan
Piccolo - piccoloflauta/pikkolóflauta
Flute - þverflauta
Oboe - óbó
Clarinet - klarinett
Bass Clarinet - bassaklarinett
Bassoon - fagott
Saxophone - saxófónn

https://www.youtube.com/watch?v=Uc1Thk1YOHY

Strokhljóðfæri/strengjahljóðfæri


Strokhljóðfæri/strengjahljóðfæri
Tónfræðibækurnar ykkar leggja áherslu á hljóðfærin sem eru í sinfóníuhljómsveit og því talar hún stundum bara um "strokhljóðfæri" en það eru þau strengjahljóðfæri sem er leikið á með boga - fiðla, lágfiðla (víóla), selló og kontrabassi.  Önnur strengjahljóðfæri sem við þekkjum eru til dæmis harpa, gítar og píanó.


Þýðingar á enskum hugtökum í þessu myndbandi:
String family - strengjafjölskyldan / strengjahljóðfærafjölskyldan
Violin - fiðla
Viola - lágfiðla/víóla
Cello - selló
Double bass - kontrabassi
Harp - harpa

https://www.youtube.com/watch?v=NO7TJpM31VY


Málmblásturshljóðfæri

Þessi hljóðfæri eru öll búin til úr málmi og eru stundum kölluð brasshljóðfæri, sem er vísun í enska heiti þeirra, "brass instruments". Þau nota öll svipað munnstykki sem við "frussum" í með vörunum og myndum þannig hljóð.


Þýðingar á enskum hugtökum í þessu myndbandi:
Brass family - málmblásturshljóðfærafjölskyldan
Trumpet - trompett
French horn - franskt horn (stundum kallað F horn)
Trombone - básúna
Tuba - túba

https://www.youtube.com/watch?v=JKH_-5HZJHY

Hljómborðshljóðfæri

Þessi hljóðfæri eru öll með einhverskonar hljómborð. Við þekkjum öll píanó en hljómborðshljóðfæri eru mun fleiri.


Þýðingar á enskum hugtökum í þessu myndbandi:
Keyboard instruments - hljómborðshljóðfæri
Clavichord - clavichord
Harpsichord - semball
1880s style piano - 19ndu aldar píanó
Steinway & Sons modern piano - svona hljóðfæri köllum við oftast flygil á íslensku. Það má líka kalla hann píanó.

https://www.youtube.com/watch?v=6CeMKpDR5s0

Ásláttarhljóðfæri/slagverkshljóðfæri


Í þessu myndbandi fer slagverksleikarinn hratt yfir og spilar á mörg hljóðfæri.



Myndbandið er á ensku. Þýðingar á helstu orðum:
Marimba - marimba / tréspil
Glockenspiel - klukkuspil

Steel pan - stáltrommur
Snare drum - sneriltromma

Drum set - trommusett

Timpani - pákur

Xylophone - sílófónn
Vibraphone - víbrafónn


Allt annað sem kemur fram í myndbandinu eru ýmsir skemmtilegir effektar en ekki hljóðfæri sem við þurfum að þekkja.

https://www.youtube.com/watch?v=YKVzfaRrsDc


Eldri fćrslur